ذكر مىشود . شارع مقدس وقتى مىخواهد جعل و تشريع حكم شرعى و يا جعل قانون كند ، در لسان دليل ذكر مىكند « ان قدرت » و مثلا در باب حج مىفرمايد : « وَ لِلَّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَيْهِ سَبِيلًا » حج بر همه واجب است ، اگر مستطيع باشند « 1 » و اگر قدرت داشته باشند . قدرت مأخوذة در باب حج و از براى وجوب اتيان مناسك حج ، همان استطاعت است كه در لسان دليل ذكر شده است . در مقام ثبوت نيز اگر كسى كه مستطيع نباشد ، به مكه برود حجت الاسلام را بجا نياورده است ، چون آنچه را انجام داده بدون ملاك و مصلحت بجا آورده است . پس استطاعت ، هم در مقام اثبات ( در لسان دليل ) و هم در مقام ثبوت ( در مصلحت و در غرض مولا ) دخالت دارد . اكنون مىگوييم اگر قدرتى كه در تكليف معتبر است قدرت عقلى باشد ، عقل حكم به عجز نمىكند . اگر شخص فردا واجب را اتيان نكرد و گفت چون مقدماتش بر من واجب نبود آن را اتيان نكردم يا قدرتى را كه داشتم حفظ نكردم ، اينجا نمىتوان گفت مسألهء قدرت عقلى مطرح است . زيرا عقل در صورتى مىگويد شخص عاجز است و نمىتواند به امرى قيام كند كه به‌طور مطلق قدرت نداشته باشد ؛ يعنى چه پيش از زمان واجب و چه حين زمان واجب و چه پس از زمان واجب ، در تمامى حالات ، بايد شخص قدرت نداشته باشد تا بتوان گفت وى قدرت عقلى ندارد « به قول مطلق » . اما اگر من براى مثال اكنون آب داشته باشم و بدانم در يك ساعت ديگر وضو بر من واجب است ، چنانچه

--> ( 1 ) در روايات تفسير به زاد و راحله و تخليه سرب شده است .